Chuyến đi không chỉ mang đến cơ hội học tập mà còn đưa sinh viên đến gần hơn với vẻ đẹp kỳ diệu của thế giới tự nhiên, nơi mỗi cánh rừng, mỗi loài sinh vật đều trở thành những bài học sinh động vượt ra ngoài khuôn khổ của giáo trình.

Mang trong mình sự háo hức của tuổi trẻ và niềm đam mê khám phá thế giới sống, các sinh viên K74 đã bắt đầu hành trình đến với Cát Bà – vùng đất hội tụ những giá trị đặc sắc về cảnh quan và đa dạng sinh học. Được tổ chức với mục tiêu gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn, chương trình thực tập giúp sinh viên thực hành quan sát, nhận diện và tìm hiểu các loài động, thực vật đặc trưng trong nhiều hệ sinh thái khác nhau; nghiên cứu các đặc điểm thích nghi cũng như mối quan hệ giữa sinh vật với môi trường sống. Bên cạnh đó, sinh viên còn được rèn luyện các kỹ năng nghiên cứu ngoài thực địa như điều tra, ghi chép, xử lý thông tin và làm việc nhóm. Vườn Quốc gia Cát Bà được ví như một “bảo tàng sống” của thiên nhiên với sự hiện diện của nhiều hệ sinh thái đặc trưng trên cạn và dưới biển. Không chỉ là khu bảo tồn thiên nhiên có ý nghĩa đặc biệt của Việt Nam, Cát Bà còn được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới và Di sản thiên nhiên thế giới. Chính những giá trị nổi bật ấy đã biến nơi đây trở thành điểm đến lý tưởng cho các hoạt động học tập, nghiên cứu và trải nghiệm của sinh viên khoa Sinh học.

Ngay từ những giờ phút khởi hành, không khí của chuyến đi đã tràn ngập niềm hứng khởi. Những câu chuyện về các chuyến thực địa của các thế hệ đi trước, những lời ca quen thuộc của sinh viên khoa Sinh học cùng sự mong chờ được đặt chân tới những cánh rừng nguyên sinh, những vùng biển giàu đa dạng sinh học đã làm cho quãng đường từ Hà Nội đến Cát Bà dường như ngắn lại. Đó không chỉ là hành trình đến với một địa danh nổi tiếng mà còn là hành trình mở ra những trải nghiệm đáng nhớ, nơi kiến thức được kiểm chứng bằng quan sát thực tế và niềm đam mê khoa học được nuôi dưỡng giữa thiên nhiên rộng lớn.

Hình 1. Sinh viên K74 hào hứng trước hành trình khám phá thiên nhiên tại Vườn Quốc gia Cát Bà

Chiều ngày đầu tiên tại Vườn Quốc gia Cát Bà, đoàn sinh viên K74 khoa Sinh học đã được nghe giới thiệu tổng quan về giá trị đa dạng sinh học của khu vực. Theo chia sẻ từ cán bộ Vườn Quốc gia, hệ sinh thái rừng nơi đây chủ yếu là rừng mưa nhiệt đới thường xanh. Tuy nhiên, dưới tác động của điều kiện địa hình, địa chất và chế độ nước đặc thù, Cát Bà còn sở hữu nhiều kiểu sinh cảnh độc đáo như rừng trên núi đá vôi, rừng ngập nước ngọt trên núi và rừng ngập mặn ven biển. Chính sự đa dạng về sinh cảnh đã tạo nên một hệ động, thực vật phong phú với nhiều loài đặc hữu và quý hiếm.

Một trong những điểm nhấn đặc biệt của buổi giới thiệu là câu chuyện về Voọc Cát Bà hay Voọc đầu vàng (Trachypithecus poliocephalus) – loài linh trưởng đặc hữu chỉ có tại quần đảo Cát Bà và được xem là biểu tượng của Vườn Quốc gia. Những nỗ lực bền bỉ trong công tác bảo tồn đã giúp quần thể voọc ngày càng được phục hồi và phát triển. Kết thúc chương trình, sinh viên được tham quan phòng trưng bày mẫu vật của Vườn Quốc gia, nơi lưu giữ nhiều tiêu bản động, thực vật quý, mang đến cái nhìn trực quan về sự phong phú của hệ sinh thái Cát Bà.

Hình 2. Khởi đầu hành trình thực địa với chuyên đề giới thiệu đa dạng sinh học Vườn Quốc gia Cát Bà

Bắt đầu từ ngày thực địa đầu tiên, sinh viên K74 được chia thành các nhóm nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giảng viên Bộ môn Thực vật học: TS.Nguyễn Văn Quyền, TS.Bùi Thu Hà, ThS.Vũ Thị Dung và Bộ môn Động vật: PGS.TS.Trần Đức Hậu, PGS.TS.Bùi Minh Hồng, PGS.TS.Trần Thị Thanh Bình. Với lịch trình thực địa diễn ra liên tục trong cả buổi sáng và buổi chiều, các nhóm lần lượt khảo sát nhiều dạng sinh cảnh đặc trưng của Vườn Quốc gia Cát Bà như Ao Ếch – Ao Lươn, Động Trung Trang, rừng Kim Giao – đỉnh Ngự Lâm, khu vực rừng ngập mặn ven biển và chợ cá thị trấn Cát Bà. Mỗi tuyến khảo sát mang đến những trải nghiệm hoàn toàn khác biệt, từ những cánh rừng trên núi đá vôi, các thủy vực trong rừng đến hệ sinh thái ven biển giàu tính đặc thù.

Hình 3. Tinh thần sẵn sàng và niềm hứng khởi của sinh viên K74 trước giờ xuất phát

Trên từng chặng đường, sinh viên được trực tiếp quan sát và nhận diện các loài động vật, thực vật dưới sự hướng dẫn của các giảng viên. Không chỉ dừng lại ở việc gọi tên loài, mỗi mẫu vật hay mỗi sinh vật bắt gặp đều gắn với những câu chuyện thú vị về đặc điểm thích nghi, chiến lược sinh tồn và vai trò của chúng trong hệ sinh thái tự nhiên. Những kiến thức vốn chỉ xuất hiện trong giáo trình nay hiện diện sinh động giữa rừng xanh, giúp bài học trở nên trực quan và dễ ghi nhớ hơn.

Hình 4. Hòa mình vào không gian xanh của rừng Cát Bà để khám phá thế giới tự nhiên

Đồng hành cùng mỗi sinh viên là cuốn sổ nhật ký thực địa dùng để ghi chép thông tin, phác họa hình ảnh và lưu lại những quan sát trong suốt quá trình khảo sát. Bên cạnh đó, các thiết bị cá nhân cũng được sử dụng để ghi lại hình ảnh sinh cảnh và các mẫu vật gặp trên tuyến. Đặc biệt, sinh viên còn được tiếp cận và thực hành nhiều phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa như thu thập mẫu thực vật, sử dụng vợt côn trùng hay tìm hiểu cách quan sát và bắt giữ một số loài sinh vật đặc trưng của vùng ngập mặn. Qua mỗi tuyến khảo sát, không chỉ vốn hiểu biết về đa dạng sinh học được mở rộng mà tình yêu thiên nhiên và ý thức bảo tồn môi trường cũng được bồi đắp thêm trong mỗi sinh viên.

Hình 5: Một số loài sinh vật được ghi nhận trong quá trình thực địa tại Vườn Quốc gia Cát Bà

Trong số các tuyến thực địa tại Vườn Quốc gia Cát Bà, rừng Kim Giao và đỉnh Ngự Lâm là một trong những điểm đến để lại nhiều ấn tượng sâu sắc đối với sinh viên. Dưới tán rừng xanh mát với những cây Kim Giao vươn cao, hành trình chinh phục đỉnh Ngự Lâm không chỉ là cơ hội tìm hiểu hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi mà còn là thử thách về sức bền và tinh thần khám phá. Từ chòi quan sát trên đỉnh cao 225 m, toàn cảnh những dãy núi đá vôi trùng điệp của quần đảo Cát Bà hiện ra hùng vĩ trước mắt, cùng hình ảnh những đàn yến sải cánh giữa bầu trời rộng mở.

Hình 6. Vượt qua những cung đường rừng Kim Giao để chạm tới đỉnh Ngự Lâm

Động Trung Trang mang đến một trải nghiệm hoàn toàn khác biệt khi mở ra thế giới kỳ thú nằm sâu trong lòng núi đá vôi. Trên hành trình xuyên qua hang động, sinh viên được quan sát những khối nhũ đá, măng đá được hình thành qua hàng nghìn năm kiến tạo tự nhiên. Không gian tĩnh lặng, tiếng nước nhỏ giọt vang vọng cùng vẻ đẹp huyền ảo của hệ thống thạch nhũ đã giúp bài học về địa chất, sinh học và môi trường trở nên sinh động hơn bao giờ hết. Đặc biệt, tại khu vực cửa hang, hình ảnh hàng trăm cá thể dơi treo mình trên vách đá đã thu hút sự chú ý của đoàn thực tập, mang đến cơ hội quan sát trực tiếp một trong những nhóm động vật có vú đặc biệt nhất trong tự nhiên.

Hình 7. Sinh viên K74 khám phá Động Trung Trang – một trong những hang động tiêu biểu của Vườn Quốc gia Cát Bà

Ao Ếch - Ao Lươn là một trong những điểm thực địa đặc sắc của Vườn Quốc gia Cát Bà, nằm giữa khu rừng nguyên sinh trên núi đá vôi. Trên hành trình đến Ao Ếch - Ao Lươn, sinh viên được tìm hiểu về hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới thường xanh, quan sát nhiều loài thực vật đặc trưng và dấu vết hoạt động của các loài động vật trong tự nhiên. Khu vực với mặt nước phẳng lặng giữa rừng già là nơi sinh sống của nhiều loài lưỡng cư và sinh vật thủy sinh, mang đến cho sinh viên cơ hội tìm hiểu về đặc điểm thích nghi cũng như vai trò của các thủy vực tự nhiên trong việc duy trì đa dạng sinh học của hệ sinh thái rừng.

Hình 8. Hành trình khám phá hệ sinh thái rừng và thủy vực tại Ao Ếch – Ao Lươn và chinh phục đỉnh Mây Bầu

Rừng ngập mặn Cát Bà là nơi sinh viên được tiếp cận một hệ sinh thái đặc trưng của vùng ven biển với tính đa dạng sinh học cao. Giữa những hàng cây mắm với bộ rễ đặc biệt vươn lên khỏi lớp bùn, nhiều loài sinh vật như cá thòi lòi, cáy, cua, tôm và các loài cá nhỏ xuất hiện theo nhịp thủy triều lên xuống. Hoạt động khảo sát tại đây không chỉ giúp sinh viên tìm hiểu đặc điểm thích nghi của sinh vật trong môi trường ngập mặn mà còn ghi nhận nhiều loài chim thông qua hoạt động quan sát bằng ống nhòm, góp phần làm phong phú thêm kiến thức về hệ sinh thái ven biển.

Hình 9. Khảo sát các loài sinh vật đặc trưng của hệ sinh thái rừng ngập mặn

Bên cạnh các hệ sinh thái tự nhiên, chợ cá thị trấn Cát Bà cũng trở thành một “lớp học thực địa” đặc biệt đối với sinh viên ngành Sinh học. Tại đây, sự phong phú của nguồn lợi hải sản được thể hiện qua hàng loạt loài cá biển, thân mềm, giáp xác, mực và nhiều nhóm sinh vật biển khác được ngư dân khai thác hàng ngày. Hoạt động quan sát và nhận diện mẫu vật thực tế giúp sinh viên có cơ hội đối chiếu kiến thức đã học với thực tiễn, đồng thời hiểu rõ hơn giá trị của tài nguyên biển cũng như tầm quan trọng của việc khai thác và sử dụng nguồn lợi thủy sản theo hướng bền vững.

Hình 10. Thực địa tại chợ cá Cát Bà – nơi cung cấp góc nhìn thực tế về nguồn tài nguyên sinh vật biển địa phương

Bên cạnh những giờ thực địa băng rừng, leo núi hay khảo sát hệ sinh thái ngập mặn, sinh viên K74 còn có cơ hội tận hưởng vẻ đẹp của biển đảo Cát Bà tại bãi biển Tùng Thu. Không gian biển trong xanh, bãi cát trải dài cùng những khoảnh khắc giao lưu, thư giãn đã mang đến những trải nghiệm đáng nhớ sau những giờ học tập ngoài thực địa. Trên bãi cát mịn, nhiều sinh viên thích thú quan sát những chú dã tràng miệt mài vê từng viên cát nhỏ, để lại những dấu vết độc đáo trên mặt biển khi thủy triều rút. Những khoảnh khắc gần gũi với thiên nhiên ấy đã góp phần làm cho chuyến thực tập thêm trọn vẹn, giúp sinh viên cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp và sức sống của vùng biển Cát Bà.

Hình 11. Những khoảnh khắc thư giãn của sinh viên K74 bên bờ biển Cát Bà

Ngoài ra, sinh viên K74 khoa Sinh học còn tích cực tham gia hưởng ứng chương trình ra quân hành động vì môi trường nhân Ngày Môi trường thế giới, Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Toàn cầu chung tay vì khí hậu”. Trong sáng ngày 04/06, đoàn sinh viên đã tham gia hoạt động thu gom rác thải tại các bãi biển trên địa bàn Cát Bà. Dưới cái nắng đầu hè, những túi rác dần đầy lên cũng là lúc ý thức về trách nhiệm bảo vệ môi trường được lan tỏa mạnh mẽ hơn trong mỗi sinh viên. Hoạt động không chỉ góp phần làm sạch cảnh quan ven biển mà còn mang ý nghĩa giáo dục thiết thực, giúp sinh viên nhận thức rõ hơn vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ hệ sinh thái biển, ứng phó với biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển bền vững.

Hình 12: Sinh viên K74 tham gia thu gom rác thải tại các bãi biển Cát Bà hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới năm 2026

Ảnh và bài: Khóa 74